Ailem ve Ben
 
Sağlıklı beslenme çantaları

Beslenme Uzmanı Sabiha KESKİN


Sağlıklı ve dengeli beslenme herkes için, özellikle de çocuklar için çok gereklidir. Çocukları yetişkinlerden ayıran en önemli özellik, devamlı bir büyüme ve gelişme içinde olmalarıdır. Hızlı büyüme ve gelişme nedeniyle okul çağındaki çocuk ve gençlerin, pek çok besin öğesine olan gereksinimi, yaşamın diğer dönemlerine oranla daha fazladır. Bu dönemde iyi beslenme alışkanlığı kazanmak ve besin öğeleri yönünden zengin bir diyet takip etmek çok önemlidir. Çünkü sağlıklı beslenme sağlıklı çocukluk, sağlıklı çocukluk ise sağlıklı yetişkinlik demektir.

Beslenme nedir? Karın doyurmak açlığı bastırmak ya da canının çektiği şeyleri yemek içmek midir? Hayır beslenme, canlının en temel gereksinimlerinden birisidir ve yiyecekler ile sağlık arasında köprü oluşturmaktadır. Beslenmenin bilimsel anlamda tanımı ise insanın büyümesi, gelişmesi ve sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan besin öğelerinin alınıp, vücutta kullanılmasıdır.

Sağlıklı bir beslenme çantasında neler olmalı?

Beslenme çantası için hem kolay taşınır hem de besin değeri yüksek yiyecekler seçilmelidir. Beslenme saati ara öğün olduğundan, beslenme çantasına konulacak yiyecekler tüm besin öğelerini içermeyebilir. Ancak beslenme çantalarına katkı maddeli ve bol yağlı hazır yiyecekler koymak yerine, evde hazırlayacağınız yiyeceklerle çocuğunuzun ara öğünlerde de sağlıklı beslenmesini sağlayabilirsiniz.

Örneğin

  • peynirli, yumurtalı veya tavuklu sandviç + meyve veya meyve suyu
  • Süt + az yağlı kek, kurabiye veya bisküvi + meyve
  • Peynirli tost veya az yağlı peynirli börek + ayran + meyve
  • Cevizli ekmek + meyve veya meyve suyu

Yetersiz beslenme çantası ne gibi sorunlara yol açar?

Yeterli beslenme genellikle vücudun yaşam ve çalışmasını sürdürebilmesi için gerekli enerjinin sağlanmasıdır. Karbonhidrat (CHO), yağ ve proteinler vücuda enerji sağlayan besin öğeleridir. Dengeli beslenme ise enerjinin yanı sıra, tüm besin öğelerinin gereksinim duyulduğu kadar alınmasıdır.

Bazı besinler, örneğin yağ, şeker ve nişasta tüketildiğinde vücudun enerji gereksinimi karşılanmasına rağmen protein, vitamin ve minerallerin yetersizlikleri sonucu büyüme ve gelişme bozuklukları görülür. Gereğinden çok besin tüketmek vücutta yağ kütlesinin istenilenden fazla olmasına yol açar bu durum da sağlık sorunlarına neden olduğundan dengesiz beslenme olur. Kötü beslenme (malnütrisyon) veya düşük kilolu olmak, büyüme ve gelişme geriliği, enerji eksikliği, çalışma ve okul başarısında azalma, mutsuzluk, tekrarlayan ve uzun süren enfeksiyon hastalıkları ile dengesiz beslenmeye bağlı şişmanlık, kalp-damar, şeker hastalığı gibi sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Bu nedenle okul başarısını arttırmak, sınıf tekrarlamasını ortadan kaldırarak eğitim ve öğretim maliyetini düşürmek ve gelecek nesillerin daha güçlü ve sağlıklı olmalarına temel hazırlamak için çocukların beslenmesine önem verilmelidir.

En önemli öğün kahvaltı

Günün en önemli öğünü kahvaltıdır. Sabah kalktığımızda kahvaltı yapmazsak beynin gereksinimi olan enerji karşılanmaz. Bu durum da yorgunluk, başağrısı, dikkat azlığı gibi sorunlar oluşur. Güne sağlıklı başlamak, yorgunluk duymamak, dersleri dikkatli bir şekilde dinlemek ve başarılı olmak için her gün sabah kalvaltısı yapılmalıdır. Kahvaltı yapılmamasına bağlı olarak oluşan olumsuz etkiler çocukları büyüklerden daha fazla etkilemektedir. Kısaca kahvaltı yapmama, zihinsel fonksiyonları olumsuz yönde etkileyen faktörlerdendir.

Kahvaltı örnekleri

  • 1 bardak meyve suyu (tercihen taze sıkılmış), peynirli tost
  • 1 bardak süt, peynir, ballı ekmek, meyve
  • 1 bardak meyve suyu, peynirli omlet, ekmek
  • 1 bardak süt, kek , meyve
  • mercimek veya tarhana çorbası, ekmek, meyve
  • 1 bardak süt, 1 yumurta, 5 adet zeytin, ekmek, meyve veya domates
  • 1 bardak süt, tahin pekmez veya tahinli helva, ekmek, meyve

Kahvaltıyı ihmal etme nedenleri arasında çocuğun geç yatması, ailenin ilgisizliği, ailenin kahvaltı yapma alışkanlığının olmaması ve evde yeterli besinin bulunmaması gibi nedenler olabilir. Oysa hiçbir neden kahvaltı yapmaya engel olmamalıdır.

Atıştırma tipi dediğimiz besinleri bisküvi, kraker, cips, şekerlemeler, çikolata, gofret, hazır meyve suları, gazoz ve kolalı içecekleri çocuklarımızın çok sıklıkla tüketmemesinde yarar vardır. Zengin yağ ve şeker içeriğinden dolayı kolayca doygunluk hissi veren bu besinler sağlık için gerekli pek çok vitamin ve mineral yönünden yetersizdir ve çoğu sadece yağ, tuz ve enerji yönünden zengindir. Dengeli bir beslenmede fazla olmamak kaydıyla zaman zaman bu tip yiyecekler de yer alabilir. Çünkü beslenmenin psikolojik ve sosyal yönü de vardır. Bu tür yiyecekler tüketilirse bir sonraki öğünde daha az yağlı ve şekerli yiyecek ve içecekler tüketilerek dengeli bir beslenme sağlanabilir.

Banvit Çocuğum ve Ben dergisi Eylül 2004