Ailem ve Ben
 
6 Soruda ani bebek ölümü

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzm. Dr. Pınar DAYANIKLI


SIDS (Ani bebek ölümü) nedir?
SIDS (Sudden infant death syndrome), “beşik ölümü” diye de anılan ve bir bebeğin otopside dahi saptanamayan bir sebeple ani şekilde öldüğü duruma verilen addır. Son yıllarda geniş araştırmaların yapıldığı bu konu, 1999 ABD istatistiklerine göre çocuk ölümleri nedenleri arasında 3. sırayı almaktadır. 1992’de “sırtüstü uyuma” kampanyasının başlatılmasıyla SIDS oranı sadece ABD’de değil tüm ülkelerde belirgin şekilde azalmıştır.

2. Ne zaman görülür?
3. ve 5. aylar en sık görülen dönemlerdir. Vakaların %90’ı ilk 6 ayda görülmektedir. Prematüre, 24-28, 29-32 ve 37. haftalarda doğmuş bebeklerde sırasıyla 44, 46 ve 52. haftalarda görülme olasılığı daha yüksektir. 1. yıldan sonra gelişen ani ölüm olaylarının SIDS’le ilgisi yoktur.

3. Risk faktörleri nelerdir?
50 yıldır devam eden araştırmalar sonunda SIDS için belli bir sebep bulunamamıştır. SIDS’ten kaybedilen bebeklerin uyarılma eşiklerinin daha yüksek olduğu, kalp-solunum ve kalp-damar kontrollerinin daha az gelişmiş olabileceği üzerinde durulmaktadır.

Ortam ısısının artması, dışarı solunan havanın tekrar içe çekilmesi (örtü altında kalan çocukta olduğu gibi), kanda karbondioksit fazlalığı ve oksijen eksikliği gibi durumlar ölüme neden olabilmektedir.

Risk faktörlerinin arasında erkek cinsiyet, düşük doğum tartılı ya da prematüre doğmuş olmak, annenin gebelikte sigara içmesi, kış ayları, düşük sosyoekonomik düzey ve çoğul gebelik sayılabilir. Araştırmalar doğum sonrasında sigara içen annelerin bebeklerinin de SIDS’e yatkın olduğunu göstermektedir.

1990’lı yılların başında yüzükoyun uyumanın SIDS için önemli bir risk teşkil ettiği bulunmuştur. ABD başta olmak üzere çoğu ülke, ana babaların dikkatini yüzükoyun uyuma ile SIDS arasındaki ilişkiye çekecek ulusal kampanyalar başlatmışlar ve bu kampanyaların tüm dünya çapında olumlu sonuçları olmuştur.

İlk kampanyalar uyuma pozisyonu olarak yan veya sırtüstü önerseler de artık yan yatmanın da bir risk olabileceği düşünülmektedir. Bu pozisyon stabil bulunmamakta ve yan bırakılan bebeklerin pozisyonunun değişebileceği vurgulanmaktadır. Uzun süre sırtüstü yatmaya alıştırılmış bebeklerin yüzükoyun bırakıldıklarında SIDS riskinin daha da yüksek olabileceği düşünülmektedir. Bebekler kreşe bırakılıyosa kreş ilgilileri bebeğin uyuma şekli konusunda bilgilendirilmelidir.

Güvenli olmayan uyuma şartları, yumuşak yüzeyler (minder, su yatağı, divan, kuzu postu, yumuşak yatak) ve yatakta boğulmaya neden olabilecek gevşek çarşaf, yastık, battaniye, içi dolu oyuncaklar SIDS riskleri arasında önemli yer tutmaktadır.

4. Prematürelik apnesi ve SIDS arasında ilişki var mıdır?
Araştırmalar yenidoğan döneminde hastanedeyken “apne”leri (solunum duraklaması) olan prematürelerin SIDS riskinde artış olmadığını göstermiştir. Ancak SIDS’ten ölen bebeklerin, hastaneden çıktıktan sonra apne geçirme hikayesinin daha sık olduğu bildirilmiştir.

5. Evde monitör kullanmak SIDS’i önler mi?
Araştırmalar evde bebeklerin monitöre bağlı olarak uyumalarının SIDS’i önlemede rolü olmadığını göstermiştir. Bu monitörler daha çok hastaneden taburcu olan ve apne olasılığı bulunan prematüre bebeklerin takibi için yararlıdır. Bu tür takiplerin yaklaşık 43. haftaya dek yapılması uygun olabilir.

6. Ne yapılabilir?
SIDS ile mücadelede tüm çalışmalar “önlemeye” yöneliktir. Sırtüstü uyuma kampanyasının başarısı ışığında bu tür kampanyalar devam etmelidir. Sigara içilmesinin ve bebeğin güvenli olmayan ortamlarda uyumasının engellenmesi de kampanyalara dahil edilmelidir.


Banvit Çocuğum ve Ben dergisi Temmuz-Ağustos 2006